Εισαγωγή

Η λιθίαση είναι η τρίτη σε σειρά πάθηση του ουροποιητικού συστήματος, μετά τις ουρολοιμώξεις και τις παθήσεις του προστάτη. Η λιθίαση του ουροποιητικού ή ουρολιθίαση έίναι μία πολύ συχνή πάθηση επηρεάζει μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού και τα τελευταία χρόνια, με την εξέλιξη της τεχνολογίας, αποτελεί μία πάθηση που θεραπεύεται εύκολα, ανώδυνα και αναίμακτα.

Τι Είναι η Λιθίαση Ουροποιητικού

Η λιθίαση του ουροποιητικού ή ουρολιθίαση είναι η δημιουργία ενός στερεού μορφώματος (λίθος) στο αποχετευτικό σύστημα του νεφρού (κάλυκες – πύελος – ουρητήρας – κύστη). Συνήθως οι λίθοι βρίσκονται ψηλά, μέσα στα νεφρά (πέτρα στα νεφρά), αλλά μπορεί να βρεθούν και στον ουρητήρα (πέτρα στον ουρητήρα) ή στην κύστη (πέτρα στην ουροδόχο κύστη).

Ποια Είναι τα Πιο Κοινά Είδη Λίθων;

Τα πιο κοινά είδη λίθων είναι τα εξής:

• Λίθοι από ασβέστιο και οξαλικό οξύ: Η πιο συχνή μορφή και εμφανίζονται συνήθως σε άντρες 20 έως 30 ετών. Το ασβέστιο ενώνεται και με άλλες ουσίες, όπως είναι τα οξαλικά και ο φώσφορος και σχηματίζει τον λίθο.
• Λίθοι από κυστίνη: Οφείλονται στην κυστινουρία που είναι μία κληρονομική νόσος. Παρουσιάζεται με υψηλή αποβολή της πρωτεΐνης κυστίνης στα ούρα και λιθίαση σε νεαρή ηλικία.
• Λίθοι από στρουβίτη: Είναι λίθοι που σχηματίζονται κυρίως σε ασθενείς που πάσχουν από χρόνιες λοιμώξεις του ουροποιητικού.
• Λίθοι από ουρικό οξύ: Συχνοί στους άντρες άνω των 50 ετών. Αν και το ουρικό οξύ μπορεί να είναι φυσιολογικό στην εξέταση αίματος, η μεγάλη ηλικία του ασθενούς, ευνοεί τον σχηματισμό αυτών των λίθων.

Ποια Είναι τα Αίτια Εμφάνισης;

Φυσιολογικά στα ούρα αποβάλλονται πολλές ουσίες, σε μορφή κρυστάλλων, που ο οργανισμός δεν τις χρειάζεται. Αυτές οι ουσίες είναι κανονικά διαλυμένες, μέσα σε αρκετή ποσότητα ούρων, ώστε να μην δημιουργούν προβλήματα κατά την αποβολή τους. Σε παθολογικές καταστάσεις, αυτοί οι κρύσταλλοι μαζεύονται, συνενώνονται και δημιουργούν τους λίθους.

Παράγοντες Κινδύνου

Οι παθήσεις και καταστάσεις που επηρεάζουν τη σύνθεση των ούρων και των κρυστάλλων είναι οι ακόλουθες:

• Διαταραχή του παραθυρεοειδή αδένα (Υπερπαραθυρεοειδισμός)
• Αυξημένο οξαλικό οξύ στα ούρα (υψηλή αποβολή οξαλικών κρυστάλλων)
• Κυστινουρία (υψηλή κυστίνη στα ούρα)
• Υπερασβεστιουρία (υψηλό ασβέστιο στα ούρα)
• Άλλες παθήσεις όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, ο σακχαρώδης διαβήτης, το μεταβολικό σύνδρομο, η κυστική ίνωση, η νόσος Crohn, διάφορες νόσοι του γαστρεντερικού συστήματος, η νεφροσωληναριακή οξέωση, παθήσεις των οστών (μεταστατικοί όγκοι, πολλαπλό μυέλωμα, νόσος PAGET), η υπερβολική κατανάλωση βιταμίνης D ή/και βιταμίνης C και η αντιοστεοπορωτική αγωγή (αγωγή με ασβέστιο)
• Ελαττωμένη κατανάλωση νερού και αφυδάτωση
• Παρατεταμένη ακινητοποίηση, αυξημένο βάρος και παχυσαρκία, έλλειψη σωματικής άσκησης
• Χρόνιες ουρολοιμώξεις και άλλες ουρολογικές παθήσεις όπως η στένωση ουρητήρα ή ανατομικές ανωμαλίες διευκολύνουν την παραμονή και ανάπτυξη λίθων.
• Κληρονομικότητα και άλλα γονιδιακά αίτια

Έχει υπολογιστεί ότι το 50% των ασθενών που παρουσιάζουν λίθο για πρώτη φορά, θα παρουσιάσουν ξανά κάποια στιγμή της ζωής τους.

Ποια Είναι τα Συμπτώματα της Ουρολιθίασης;

Πολλοί ασθενείς δεν έχουν κανένα σύμπτωμα και ο λίθος βρίσκεται τυχαία σε κάποιο υπερηχογράφημα που μπορεί να γίνει για κάποιον άλλον σκοπό.

Τα συνηθέστερα συμπτώματα της λιθίασης είναι:

• Ο κολικός του νεφρού: Έντονος πόνος στην περιοχή των νεφρών
• Αίμα στα ούρα (αιματουρία): Μπορεί να εμφανιστεί είτε μόνη της είτε ταυτόχρονα με τον κολικό του νεφρού

Σπανιότερα, όταν ο λίθος έχει αποφράξει τελείως την ροή των ούρων, μπορεί ο ασθενής να παρουσιάσει πυρετό και ρίγος. Όταν συνυπάρχει και υδρονέφρωση, τότε χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση με χορήγηση αντιβίωσης και επέμβαση.

Πώς Γίνεται η Διάγνωση;

Για τη διάγνωση της λιθίασης οι εξετάσεις που συνήθως γίνονται είναι:

• Το πλήρες ιστορικό
• Η κλινική εξέταση
• Το υπερηχογράφημα
• Η απλή ακτινογραφία
• Η αξονική τομογραφία

Τα τελευταία χρόνια το διαγνωστικό πρωτόκολλο έχει αλλάξει. Η αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό αποτελεί πλέον την πρώτη επιλογή, έχοντας αντικαταστήσει το υπερηχογράφημα και την απλή ακτινογραφία, διότι προσφέρει μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια.

Επίσης, πρέπει να γίνουν και οι παρακάτω εξετάσεις:

• Γενική ούρων
• Καλλιέργεια ούρων
• Γενική αίματος
• Ουρία αίματος
• Κρεατινίνη αίματος

Αυτές οι εξετάσεις θα μας δώσουν πληροφορίες για την ύπαρξη ουρολοίμωξης και τη συνολική λειτουργικότητα των νεφρών.

Πολλές φορές, κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου παρατηρούνται στη γενική ούρων και σε φυσιολογικές περιπτώσεις. Αυτό μπορεί να συμβεί ειδικά μετά από κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά, οινοπνεύματος ή μειωμένης λήψης υγρών. Η ανεύρεση κρυστάλλων, λοιπόν, αξιολογείται μόνο μετά από σωστή διατροφή και σε 3 συνεχόμενα δείγματα ούρων.

Πηγή: Scientific Animations

Ποια Είναι η Θεραπεία;

Συντηρητική Αντιμετώπιση

Στην οξεία φάση του κολικού του νεφρού λόγω λιθίασης ανακουφίζουν γρήγορα τον ασθενή:

• Η χορήγηση φαρμάκων για τον πόνο
• Η εφαρμογή ζεστού επιθέματος στο νεφρό που πάσχει
• Το μπάνιο με ζεστό νερό

Εάν υπάρχει πυρετός, τότε πρέπει να χορηγηθεί η κατάλληλη αντιβίωση για τουλάχιστον 14 μέρες.

Σε ένα μικρό ποσοστό των ασθενών, αυτά τα βήματα δεν αρκούν και θα πρέπει να γίνει άμεση χειρουργική παρέμβαση.

Χειρουργική Επέμβαση

Χειρουργική επέμβαση για τη λιθίαση χρειάζεται όταν:

• Δεν περνάει ο πόνος
• Υπάρχει απόφραξη (υδρονέφρωση)
• Υπάρχει κίνδυνος σηψαιμίας (υψηλός πυρετός και ουρολοίμωξη)
• Κινδυνεύει η νεφρική λειτουργία (αυξημένη ουρία και κρεατινίνη)

Σε αυτούς τους ασθενείς πρέπει να αφαιρεθεί άμεσα ο λίθος. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό λόγω της κατάστασης του ασθενούς (σηψαιμία, ιστορικό με βαριά νοσήματα ή λήψη αντιπηκτικών), τότε γίνεται τοποθέτηση ουρητηρικού καθετήρα Pigtail Stent. Εάν και αυτό δεν είναι δυνατόν, τότε αναγκαστικά πρέπει να τοποθετηθεί διαδερμική νεφροστομία, για τη λύση της απόφραξης.

Επιλογές Επέμβασης

Η εφαρμογή των λέιζερ και η ανακάλυψη καινούργιων εύκαμπτων ιατρικών εργαλείων καθιστά πλέον την αφαίρεση των λίθων μια απλή διαδικασία, γρήγορη, ανώδυνη και αναίμακτη. Η ανοικτή χειρουργική επέμβαση σχεδόν έχει καταργηθεί και σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας:

• Την εξωσωματική λιθοτριψία (ESWL) με κρουστικά κύματα: Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιεί ειδικά κρουστικά κύματα για να θρυμματίσει τον λίθο σε κομμάτια. Δεν χρειάζεται αναισθησία και ο ασθενής παίρνει εξιτήριο την ίδια ημέρα. Η μέθοδος προτείνεται για λίθους μικρού μεγέθους, στον ουρητήρα και στο νεφρό. Διαβάστε περισσότερα
• Την ουρητηροσκόπηση και την εύκαμπτη νεφροσκόπηση και λιθοτριψία με λέιζερ: Η μέθοδος αυτή γίνεται υπό γενική αναισθησία. Χρησιμοποιούνται ειδικά εργαλεία με τα οποία διά μέσου της ουρήθρας μπορούμε να φτάσουμε τον λίθο και να τον θρυμματίσουμε σε σκόνη, με λέιζερ. Ο ασθενής παίρνει εξιτήριο την επόμενη μέρα. Η μέθοδος προτείνεται για λίθους μικρού και μεσαίου μεγέθους, στον ουρητήρα και στο νεφρό. Διαβάστε περισσότερα Ουρητηρολιθοτριψία με Laser | Εύκαμπτη Νεφρολιθοτριψία
• Τη διαδερμική νεφρολιθοτριψία (PCNL): Η μέθοδος αυτή γίνεται υπό γενική αναισθησία. Με τη χρήση μιας βελόνας παρακεντούμε το νεφρό από τη ράχη του ασθενούς. Στη συνέχεια, δημιουργούμε ένα κανάλι που μας δίνει άμεση πρόσβαση στο νεφρό και μπορούμε είτε να αφαιρέσουμε τον λίθο σπάζοντάς τον σε κομμάτια είτε να τον κάνουμε σκόνη με λέιζερ. Ο ασθενής παίρνει εξιτήριο σε μία με δύο μέρες. Η μέθοδος προτείνεται για λίθους μεγάλου μεγέθους και σε κοραλλιοειδή λιθίαση, στο νεφρό ή τον ουρητήρα. Διαβάστε περισσότερα
• Την κυστεολιθοτριψία: Η μέθοδος αυτή γίνεται υπό γενική αναισθησία. Με τη χρήση του κυστεοσκοπίου και δια μέσου της ουρήθρας, θρυμματίζουμε τον λίθο σε σκόνη, με λέιζερ. Ο ασθενής παίρνει εξιτήριο την επόμενη μέρα. Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα Επιλέξω Μέθοδο;

Δεν χρειάζεται να αγχώνεστε εσείς για αυτό, καθώς εμείς θα επιλέξουμε την κατάλληλη μέθοδο για εσάς, έπειτα από συζήτηση που θα προηγηθεί μαζί σας σχετικά με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που έχει κάθε μέθοδος.

Βασικό κριτήριο επιλογής μεθόδου είναι η θέση, το μέγεθος και το είδος του λίθου, καθώς δεν είναι όλες οι τεχνικές κατάλληλες για κάθε περίπτωση. Επιπλέον, δεν μπορούν να υποβληθούν όλοι οι ασθενείς σε όλες τις μεθόδους.

Αφού, λοιπόν, συλλέξουμε όλες τις πληροφορίες για την πέτρα, πραγματοποιήσουμε την κλινική εξέταση και δούμε όλες τις εξετάσεις, θα είμαστε σε θέση να αποφασίσουμε ποια είναι η μέθοδος που ενδείκνυται για εσάς.

 

Παρακολούθηση

Όλοι οι ασθενείς που θα παρουσιάσουν λίθους στη ζωή τους, έχουν πολλές πιθανότητες να σχηματίσουν ξανά, μέσα στην επόμενη δεκαετία. Το ποσοστό αυτό φτάνει μέχρι και το 50%.

Για τη σωστή παρακολούθηση θα πρέπει να γίνονται συχνοί επανέλεγχοι με υπερηχογράφημα, κάθε 6 μήνες, έτσι ώστε ένας καινούριος λίθος να διαγνωστεί στα αρχικά στάδια.

Ακόμα, για να αντιμετωπιστεί η νόσος σωστά, αφού αφαιρεθεί ο λίθος, θα πρέπει να βρεθεί και η αιτία του σχηματισμού του.

Οι εξετάσεις που πρέπει να γίνουν γι’ αυτό τον σκοπό είναι:

• Γενική και καλλιέργεια ούρων
• Εξετάσεις ούρων 24ώρου (ασβέστιο, μαγνήσιο, νάτριο, κάλιο, ουρικό οξύ, οξαλικά, κυστίνη, κιτρικά)
• Εξετάσεις αίματος (γενική αίματος, ουρία κρεατινίνη, παραθορμόνη, Τ3, Τ4, TSH, μαγνήσιο, ασβέστιο, φώσφορος, νάτριο, κάλιο, λευκωματίνη, χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, ουρικό οξύ)
• Ανάλυση ουρόλιθου

Τις περισσότερες φορές, δεν βρίσκεται κάποια συγκεκριμένη αιτία και, έτσι, η λιθίαση ονομάζεται ιδιοπαθής.

Αν βρεθεί κάποιο αίτιο, τότε πρέπει να δοθεί η ανάλογη φαρμακευτική θεραπεία. Την παρακολούθηση του ασθενούς σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να την αναλάβει εξειδικευμένος νεφρολόγος (εάν το αίτιο είναι νεφρολογικό) ή ενδοκρινολόγος (εάν το αίτιο είναι ορμονικό) για να δοθεί η σωστή θεραπεία.

Πρόληψη

Η πρόληψη στην περίπτωση της λιθίασης περιλαμβάνει αλλαγές στη διατροφή και μια σειρά από οδηγίες για τις οποίες θα μιλήσουμε στη συνέχεια. Επιπλέον, σε περίπτωση παχυσαρκίας, είναι σημαντικό να αδυνατίσετε και να έχετε μία καθημερινή ήπια άσκηση και ισορροπημένο τρόπο ζωής.

Διατροφή

Πολλές φορές μας ρωτάτε “Τι άλλο πρέπει να προσέξω; Απαγορεύονται κάποιες τροφές;” Όλοι οι ασθενείς που έχουν εμφανίσει λιθίαση έχουν υψηλό κίνδυνο να εμφανίσουν ξανά. Γι’ αυτό, πρέπει να προσέχετε τα εξής:

• Να έχετε μία ισορροπημένη διατροφή
• Να καταναλώνετε άφθονα υγρά (πάνω από 2 λίτρα την ημέρα)
• Να δίνετε έμφαση στα εσπεριδοειδή φρούτα και τους χυμούς τους
• Να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας ως προς το ποσοστό ασβεστίου που χρειάζεστε καθημερινά
• Να μην καταναλώνετε τεράστιες ποσότητες τροφών που είναι πλούσιες σε οξαλικά οξέα
• Να αποφεύγετε το αλάτι
• Να αποφεύγετε την καθημερινή κατανάλωση κόκκινου κρέατος
• Εάν λαμβάνετε συμπληρώματα με ασβέστιο ή βιταμίνη D ή βιταμίνη C, να τα μειώσετε

Μπορείτε να ενημερωθείτε αναλυτικά για τη διατροφή εδώ

Επικοινωνήστε τηλεφωνικά ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας και κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στην Αθήνα. Ο Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος Κωνσταντίνος Πικραμένος και ο Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος Διονύσιος Πικραμένος βρίσκονται στη διάθεσή σας για περισσότερες πληροφορίες, την απαραίτητη διάγνωση και τον σχεδιασμό του εξατομικευμένου πλάνου θεραπείας.

Σχετικά άρθρα

• Κολικός Νεφρού
• Λίθοι Νεφρού
• Λίθοι Κύστης
• Λίθοι Ουρητήρα
• Υδρονέφρωση
• Τοποθέτηση Ουρητηρικού Pigtail Stent
• Εξωσωματική Λιθοτριψία
• Laser Ουρητηρολιθοτριψία
• Εύκαμπτη Laser Λιθοτριψία Νεφρού
• Διαδερμική Νεφρολιθοτριψία
• Κυστεολιθοτριψία

Βιβλιογραφία

Τις πληροφορίες του παρόντος κειμένου τις έχουμε αντλήσει από τις ακόλουθες επιστημονικές πηγές, στις οποίες μπορείτε να διαβάσετε ακόμα περισσότερα:

• Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρίας για ασθενείς (Αγγλικά)
• Οδηγίες της Βρετανικής Ουρολογικής Εταιρίας για ασθενείς (Αγγλικά)
• Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρίας για Ιατρούς (Αγγλικά)
• Πληροφορίες για ασθενείς και Ιατρούς (Αγγλικά)
• Ελληνική Ουρολογική Εταιρία. Πληροφορίες για ασθενείς (Ελληνικά)
• Ινστιτούτο Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων. Πληροφορίες για ασθενείς (Ελληνικά)