Πέτρα στα Νεφρά
Εισαγωγή
Η πέτρα στα νεφρά ή νεφρολιθίαση αποτελεί μία αρκετά συχνή πάθηση του ουροποιητικού συστήματος κατά την οποία σχηματίζονται πέτρες (λίθοι) μέσα στα νεφρά.
Τι Είναι η Πέτρα στα Νεφρά;
Οι πέτρες στα νεφρά είναι στην ουσία συσσωρευμένα μεταλλικά άλατα και άλλες ουσίες που υπάρχουν στα ούρα φυσιολογικά και, αντί να αποβάλλονται, δημιουργούν σιγά σιγά λίθους. Μπορεί να είναι μικρού μεγέθους ή μεγαλύτερου και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να καταλαμβάνουν και όλο το νεφρό.
Ποια Είναι Τα Αίτια – Πώς Δημιουργείται;
Από τι προκαλείται όμως η λιθίαση στο νεφρό; Οι λίθοι στα νεφρά σχηματίζονται εξαιτίας της αυξημένης συγκέντρωσης αλάτων τα οποία δεν διαλύονται στα ούρα. Αυτό μπορεί να συμβεί τόσο γιατί η απέκκριση αυτών των συστατικών από το νεφρό στα ούρα είναι αυξημένη όσο και γιατί έχει φράξει ένα τμήμα της πορείας των ούρων, οπότε λιμνάζουν και συσσωρεύονται άλατα.
Ποιοι Τύποι Λίθων Εμφανίζονται στα Νεφρά;
Υπάρχουν τέσσερις τύποι πετρών που εμφανίζονται στα νεφρά, αναλόγως της ουσίας η οποία ενοχοποιείται για τη δημιουργία τους. Έτσι, λοιπόν, προκύπτουν οι:
- Λίθοι ασβεστίου και οξαλικού οξέος: Αποτελούν την πιο συχνή μορφή λίθου και δημιουργούνται από την ένωση του ασβεστίου με άλλες ουσίες όπως είναι ο φώσφορος και τα οξαλικά οξέα.
- Λίθοι ουρικού οξέος: Σχηματίζονται από υψηλή συγκέντρωση ουρικού οξέος στα ούρα.
- Λίθοι στρουβίτη: Είναι λίθοι που σχηματίζονται σε ασθενείς που πάσχουν από χρόνιες λοιμώξεις του ουροποιητικού και μεγαλώνουν πολύ γρήγορα.
- Λίθοι κυστίνης: Οφείλονται στην κληρονομική νόσο κυστινουρία, η οποία χαρακτηρίζεται από πέτρες σε νεαρή ηλικία και υψηλή αποβολή της πρωτεΐνης κυστίνης.
Παράγοντες Κινδύνου
Στους παράγοντες κινδύνου που ενδεχομένως συμβάλλουν στη λιθίαση νεφρού ανήκουν, μεταξύ άλλων, τα εξής:
- Αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στα ούρα (υπερασβεστιουρία): Μπορεί να προκύψει από μεταβολικές διαταραχές ή υπερβολική πρόσληψη ασβεστίου μέσω της διατροφής, αυξάνοντας τον σχηματισμό κρυστάλλων.
- Υπερβολικό ουρικό οξύ στα ούρα Προδιαθέτουν τη δημιουργία λίθων ουρικού οξέος.
- Αυξημένο οξαλικό οξύ στα ούρα: Προδιαθέτουν τη δημιουργία λίθων οξαλικού ασβεστίου.
- Κληρονομικότητα: Οι ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό λιθίασης έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης λίθων.
- Χαμηλή πρόσληψη υγρών: Η μειωμένη κατανάλωση νερού και υγρών και η αφυδάτωση οδηγεί σε συμπυκνωμένα ούρα, ευνοώντας την κρυστάλλωση.
- Ουρολογικές παθήσεις: Ουρολοιμώξεις, στένωση ουρητήρα ή ανατομικές ανωμαλίες διευκολύνουν την παραμονή και ανάπτυξη λίθων.
- Διατροφή και τρόπος ζωής: Η υψηλή κατανάλωση αλατιού και ζωικών πρωτεϊνών, καθώς και η υπερκατανάλωση Βιταμίνης C ή και D. Ακόμα, η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία αυξάνουν τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων.
- Ο Υπερπαραθυρεοειδισμός: Ευνοεί τη δημιουργία λιθίασης
- Άλλες παθήσεις: Τέτοιες είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η υψηλή αρτηριακή πίεση, το μεταβολικό σύνδρομο, η νόσος Crohn, η κυστική ίνωση, η νεφροσωληναριακή οξέωση, διάφορες νόσοι του γαστρεντερικού συστήματος, παθήσεις των οστών (μεταστατικοί όγκοι, πολλαπλό μυέλωμα, νόσος PAGET)
Ποια Συμπτώματα Παρουσιάζουν οι Πέτρες στα Νεφρά;
Οι ασθενείς μας ρωτούν συχνά “Πώς θα καταλάβω αν έχω πέτρα στα νεφρά; Υπάρχουν συμπτώματα;” και η απάντηση είναι ότι υπάρχουν δύο περιπτώσεις.
Ο πόνος είναι το βασικό σύμπτωμα των λίθων στα νεφρά. Οι μικρές πέτρες όταν κουνιούνται μέσα στο νεφρό προκαλούν πόνο ή μικρές ενοχλήσεις (τσιμπήματα). Όμως δεν αποτελεί πάντα σύμπτωμα αφού μεγάλοι λίθοι δεν μπορούν να μετακινηθούν και να προκαλέσουν πόνο.
Ο πόνος αυτός μπορεί να:
- Εντοπίζεται στην περιοχή της μέσης, κάτω από τα πλευρά, και να είναι οξύς
- Εστιάζεται χαμηλά μπροστά, στην περιοχή της κοιλιάς ή της βουβωνικής χώρας
- Αυξάνεται σταδιακά σε ένταση
- Ο ασθενής δεν μπορεί να βρει θέση που υποχωρεί ο πόνος.
Άλλα συμπτώματα που ενδέχεται να εμφανίσετε, χωρίς να είναι απαραίτητο πάντα ή να συμβαίνει συχνά, είναι τα παρακάτω:
- Αίσθημα βάρους στα νεφρά
- Αιματουρία (αίμα στα ούρα)
- Επιτακτική ούρηση
- Αίσθημα τσουξίματος/καψίματος κατά την ούρηση
- Δύσοσμα και θολά ούρα
- Ρίγος
- Πυρετός
- Ναυτία ή/και έμετος
- Ευαισθησία στην κοιλιά και την πλάτη
Σε πολλές περιπτώσεις ασθενών, η λιθίαση νεφρών είναι εντελώς ασυμπτωματική, καθώς η πέτρα δεν εμποδίζει τη ροή των ούρων, οπότε, αν εντοπιστεί, αυτό θα γίνει σε κάποιο υπερηχογράφημα ή αξονική που θα γίνει για άλλο λόγο.
Πώς Γίνεται η Διάγνωση;
Προκειμένου να διαγνώσουμε μια πέτρα στα νεφρά, προχωράμε σε κλινική εξέταση και διενεργούμε ορισμένες απεικονιστικές και αιματολογικές εξετάσεις. Συγκεκριμένα, η διάγνωση της λιθίασης των νεφρών βασίζεται στην αξονική τομογραφία χωρίς τη χρήση σκιαγραφικού μέσου μέσω της οποίας μπορούμε να εντοπίσουμε τόσο τη θέση της πέτρας όσο και το μέγεθός της.
Επιπλέον, θα πρέπει να εξετάσουμε αν υπάρχει ή όχι ουρολοίμωξη και να ελέγξουμε τη λειτουργικότητα των νεφρών, οπότε γίνεται πάντα διενέργεια:
- Γενικής ούρων
- Καλλιέργειας ούρων
- Γενικής αίματος
- Ουρίας αίματος
- Κρεατινίνης αίματος
Η παρουσία κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου στα ούρα αξιολογείται μόνο μετά από σωστή διατροφή και τρία συνεχόμενα δείγματα, καθώς μπορεί να εμφανιστούν και σε φυσιολογικές συνθήκες.
Η ολοκληρωμένη διάγνωση επιτρέπει την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας και την πρόληψη επιπλοκών.
Ποια Είναι η Κατάλληλη Αντιμετώπιση για την Πέτρα στα Νεφρά;
Ανάλογα με το μέγεθος της πέτρας, τη θέση της, τον κάθε οργανισμό και την παρουσία ή όχι λοίμωξης, η θεραπεία αλλάζει και είναι πάντα εξατομικευμένη.
Για την αντιμετώπιση μίας μικρού μεγέθους πέτρας που δεν προκαλεί συμπτώματα, συστήνεται συνήθως να περιμένετε και να καταναλώνετε αρκετά υγρά, ώστε να αποβληθεί μόνη της.
Αν εντοπίσουμε, όμως, μία μεγάλου μεγέθους πέτρα ή μια πέτρα που φράζει ή/και δημιουργεί συμπτώματα, θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε άμεσα για να απαλλαγείτε από τα δυσάρεστα συμπτώματα που τη συνοδεύουν.
Περιπτώσεις όπου Χρειάζεται Χειρουργείο
Υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις όπου κρίνουμε απαραίτητη τη χειρουργική αντιμετώπιση και αυτές είναι όταν:
- Ο πόνος δεν περνάει
- Υπάρχει υδρονέφρωση (απόφραξη)
- Είναι υπαρκτός ο κίνδυνος σηψαιμίας, ουρολοίμωξης και υψηλού πυρετού
- Η νεφρική λειτουργία βρίσκεται σε κίνδυνο
Χειρουργικές Μέθοδοι
Για τις περιπτώσεις όπου η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη μοναδική λύση θεραπείας, σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας νέες τεχνικές οι οποίες είναι γρήγορες, ανώδυνες και αναίμακτες, οπότε και η κλασική ανοικτή χειρουργική επέμβαση έχει καταργηθεί.
Οι χειρουργικές μέθοδοι αντιμετώπισης της λιθίασης στα νεφρά είναι οι παρακάτω:
- Εξωσωματική λιθοτριψία (ESWL): Μέσω ειδικών κρουστικών κυμάτων θρυμματίζουμε την πέτρα σε κομμάτια. Η εξωσωματική λιθοτριψία είναι κατάλληλη για μικρού μεγέθους πέτρες, δεν απαιτεί αναισθησία και δεν χρειάζεται νοσηλεία μετά.
- Ουρητηρολιθοτριψία με Laser: Η λιθοτριψία ουρητήρα με λέιζερ δεν απαιτεί τομή, γίνεται με γενική αναισθησία, η νοσηλεία για τους ασθενείς μας είναι ημερήσια και η επάνοδος στην εργασία είναι άμεση. Η μέθοδος επιλέγεται για μεγάλου μεγέθους πέτρες και όταν βρίσκεται σε κίνδυνο η λειτουργία των νεφρών.
- Εύκαμπτη λιθοτριψία με Laser στα νεφρά: Αφού εντοπίσουμε την πέτρα στο νεφρό διά μέσου της ουρήθρας, την κατακερματίζουμε σε σκόνη με laser. Οι ασθενείς μας επιστρέφουν στο σπίτι τους μία μέρα μετά και στην εργασία τους σε τρεις. Η εύκαμπτη λιθοτριψία με λέιζερ στα νεφρά είναι κατάλληλη για πέτρες μικρού και μεσαίου μεγέθους.
- Διαδερμική νεφρολιθοτριψία (PCNL): Η διαδερμική νεφρολιθοτριψία ενδείκνυται για πέτρες μεγάλου μεγέθους και γίνεται με γενική αναισθησία. Χρησιμοποιώντας μια βελόνα, κάνουμε παρακέντηση στον νεφρό από τη ράχη και δημιουργούμε ένα κανάλι ώστε να έχουμε άμεση πρόσβαση στο νεφρό και να μπορούμε να αφαιρέσουμε τον λίθο κάνοντάς τον σκόνη με laser ή σπάζοντάς τον σε κομμάτια.
Παρακολούθηση
Οι πέτρες στα νεφρά έχουν το χαρακτηριστικό να εμφανίζονται ξανά, μετά την πρώτη φορά, σε ποσοστό 50%, μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ακολουθώντας ορισμένες απλές συμβουλές, μπορείτε να προλάβετε την επανεμφάνιση λίθου στον νεφρό ή έστω να την εντοπίσετε σε αρχικό στάδιο.
Η παρακολούθηση η οποία συστήνεται γίνεται με υπερηχογράφημα ανά 6 μήνες.
Μετά την αφαίρεση της πέτρας, είναι σημαντικό να εντοπίσουμε την αιτία που οδήγησε στον σχηματισμό της. Αυτό είναι εφικτό μέσα από τις παρακάτω εξετάσεις:
- Γενική εξέταση ούρων
- Καλλιέργεια ούρων
- Εξετάσεις ούρων 24ώρου (μαγνήσιο, ασβέστιο, κάλιο, νάτριο, οξαλικά, ουρικό οξύ, κιτρικά, κυστίνη)
- Αιματολογικές εξετάσεις (γενική, παραθορμόνη, Τ3, Τ4, TSH, ουρία κρεατινίνη, κάλιο, νάτριο, φώσφορος, μαγνήσιο, ασβέστιο, χοληστερίνη, τριγλυκερίδια, λευκωματίνη, ουρικό οξύ)
- Ανάλυση ουρόλιθου
Εφόσον εντοπίσουμε το αίτιο, χορηγούμε και την ανάλογη φαρμακευτική αγωγή και παραπέμπουμε σε εξειδικευμένο νεφρολόγο ή ενδοκρινολόγο, ώστε να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπεία. Στην περίπτωση που δεν εντοπιστεί κάποιο αίτιο, τότε έχουμε ιδιοπαθή λιθίαση.
Διατροφή
Ως προς τη διατροφή, σας συστήνουμε:
- Να αποφεύγετε το αλάτι και την καθημερινή κατανάλωση κόκκινου κρέατος
- Να μην καταναλώνετε άφθονες ποσότητες τροφών που είναι πλούσιες σε οξαλικά οξέα
- Να καταναλώνετε ασβέστιο σε φυσιολογικά επίπεδα και όχι μειωμένα, εκτός αν σας δοθεί διαφορετική οδηγία από τον γιατρό. Εάν η κατανάλωση ασβεστίου μειωθεί κάτω από το φυσιολογικό, υπάρχει κίνδυνος να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός του οργανισμού που αφαιρεί το ασβέστιο από τα οστά.
- Να καταναλώνετε 2 με 3 λίτρα υγρών την ημέρα, και κυρίως νερό
- Να καταναλώνετε χυμούς εσπεριδοειδών (λεμονιού ή cranberry για παράδειγμα)
- Να περιορίσετε τη λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου, βιταμίνη D και βιταμίνης C
Κάντε κλικ εδώ για να ενημερωθείτε αναλυτικότερα σχετικά με τη διατροφή
Επικοινωνήστε τηλεφωνικά ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας και κλείστε ραντεβού στο ιατρείο μας στην Αθήνα. Ο Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος Κωνσταντίνος Πικραμένος και ο Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος Διονύσιος Πικραμένος βρίσκονται στη διάθεσή σας για περισσότερες πληροφορίες, την απαραίτητη διάγνωση και τον σχεδιασμό του εξατομικευμένου πλάνου θεραπείας.
Σχετικά άρθρα
- Κολικός Νεφρού
- Πέτρα στον Ουρητήρα
- Πέτρα στην Ουροδόχο Κύστη
- Υδρονέφρωση
- Λιθίαση
- Τοποθέτηση Ουρητηρικού Pigtail Stent
- Εξωσωματική Λιθοτριψία
- Laser Ουρητηρολιθοτριψία
- Εύκαμπτη Laser Λιθοτριψία Νεφρού
- Διαδερμική Νεφρολιθοτριψία
- Κυστεολιθοτριψία
Βιβλιογραφία
Οι επιστημονικές πηγές γνώσης που ακολουθούν περιλαμβάνουν αναλυτικά τις πληροφορίες που διαβάσατε στο παρόν κείμενο και επιπλέον πληροφορίες για την πέτρα στα νεφρά:
- Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρίας για ασθενείς (Αγγλικά)
- Οδηγίες της Βρετανικής Ουρολογικής Εταιρίας για ασθενείς (Αγγλικά)
- Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρίας για Ιατρούς (Αγγλικά)
- Πληροφορίες για ασθενείς και Ιατρούς (Αγγλικά)
- Ελληνική Ουρολογική Εταιρία. Πληροφορίες για ασθενείς (Ελληνικά)
- Ινστιτούτο Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων. Πληροφορίες για ασθενείς (Ελληνικά)
